PROVADA Live
GASLOOS BOUWEN

Jaarlijks moeten 240.000 woningen in Nederland van het gas af om de doelstelling van 2050 te halen. Deze grote schaal vraagt een wijkgerichte aanpak. De diverse stakeholders die de energietransitie moeten vorm geven, komen moeizaam in beweging gezien de grote onderlinge afhankelijkheid met bijbehorende complexiteit. Hoe krijgen gemeenten en woningcorporaties deze partijen over dit dode punt heen zodat de transitie op gang komt? Hoe maken we het concreet?

Ruim baan voor gasloos bouwen
tot concrete afspraken
binnen de sector

Donderdag 7 juni modereerde de directievoorzitter van Brink Groep, Hans de Jonge, het debat over het Klimaatakkoord. Collega Evi van Rijn werkte mee aan diverse vraagstukken rondom dit Klimaatakkoord. Over de inhoud kan ze nog niks zeggen, wel weet ze inmiddels: “Het lijkt voor velen een ver-van-mijn-bed-show, dit Klimaatakkoord, maar ik merk dat het dat helemaal niet is. Het is juist heel dichtbij. Er zijn zoveel mensen die gemotiveerd zijn om hier iets mee te doen!”

..............

Deelnemers: Nicole Maarsen/Syntrus Achmea Real Estate & Finance, Roel van de Bilt/Rabobank Real Estate en Finance, Pallas Agterberg/ Alliander , Rob Haans/De Alliantie en Hans de Jonge/Brink Groep (moderator)

Klimaatakkoord:
van doelstelling 
Investeren in klimaatbestendig
vastgoed: waarom zou je?

Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie spoort overheden aan om meer tempo te maken met het klimaatbestendig inrichten van steden en dorpen. Gaat dat lukken en levert het ontwikkelaars, vastgoedeigenaren en investeerders iets extra’s op of kost de investering in ‘weerbaarheid en veerkracht’ hen vooral geld?

Nog slechts 2½ jaar de tijd
Volgens het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie hebben overheden nog slechts 2½ jaar de tijd om een breed gedragen beleid en uitvoeringsagenda uit te werken rond het klimaatbestendig inrichten van steden en dorpen. Hoe realistisch is die doelstelling? Waarom zouden private partijen – die samen 60-70% van de gebouwde omgeving in handen hebben – hun investeringsagenda hierop aanpassen? Daarover ging het debat op donderdag 7 juni j.l..
Directievoorzitter van Brink Groep, Hans de Jonge, modereerde het debat waarbij de deelnemers discussieerden over de lange versus korte termijn, businesscases, urgentie en de rol van de overheid en private partijen.

Klimaatbestendigheid duur?
Aan de hand van hun standpunten en stellingen vroeg Hans de Jonge de debaters welke kansen en uitdagingen zij zien als het gaat om investeren in klimaatbestendig vastgoed. Wat zijn de grootste issues? Is het een keuze tussen de korte en de lange termijn? Is het genoeg als de overheid focust op reguleren en faciliteren, of is wetgeving ook nodig? En doen we de business case niet tekort als we alleen denken in kosten, zonder te kijken naar de waarde-verhoging die investeren in klimaatbestendigheid met zich meebrengt?

Zouden we er niet heel anders naar moeten kijken, naar dit vraagstuk? Klimaatbestendigheid is duur als je het achteraf moet realiseren. Terwijl het, als je het aan de voorkant meeneemt, helemaal niet kostbaar is. Denk maar aan de drijvende woningen die er steeds meer komen. Slim, want als je nu een woonwijk bouwt die 7 meter onder de zeespiegel ligt, dan weet je dat je op termijn een probleem hebt.

Deelnemers: Thomas Rau/RAU, David van Raalten/Arcadis, Robbert van Dijk/a.s.r. real estate, Franc van der Steen/Ministerie Infrastructuur en Milieu, Maarten van Duijn/Heijmans en Hans de Jonge/Brink Groep (moderator).



 

The Green House biedt ruimte aan een restaurant met een eigen urban farm, en een vergadercentrum. The Green House versnelt de transitie van een traditionele vastgoedontwikkeling naar een innovatieve circulaire duurzame vastgoedontwikkeling. Een ontwikkeling die zijn investering terugverdient en daarnaast ook nog grensverleggend is op het gebied van duurzaamheid.

Initiatiefnemers
Strukton, Ballast Nedam en Albron hebben de ambitie geformuleerd om een circulair horecapaviljoen te realiseren, inclusief een haalbare circulaire businesscase. Samen zijn zij een partnerschap aangegaan van minimaal 15 jaar voor de bouw en de exploitatie van The Green House. Strukton en Ballast Nedam als ontwikkelaar, gebouweigenaar, energieleverancier en onderhoudspartij en Albron als horeca conceptontwikkelaar en exploitant.

The Greenhouse Concept

Luister naar de podcast van Onno Dwars (Ballast Nedam)

BETAALBARE DUURZAME ENERGIE
 IN ELKE WIJK OF BUURT KAN WÉL

Fakton organiseerde in samenwerking met Eneco en PROVADA de werksessie betaalbare duurzame energie in de wijk. In deze werksessie namen Fakton en Eneco de deelnemers mee door de stappen van een effectieve transitiestrategie en de verschillende instrumenten die hieraan een bijdrage leveren. Per stap was er discussie met de zaal ter verdieping en om andere inzichten en ervaringen uit te wisselen.

Algemeen
Jaarlijks moeten 240.000 woningen in Nederland van het gas af om de doelstelling van 2050 te halen. Deze grote schaal vraagt een wijkgerichte aanpak. De diverse stakeholders die de energietransitie moeten vorm geven, komen moeizaam in beweging gezien de grote onderlinge afhankelijkheid met bijbehorende complexiteit. Hoe krijgen gemeenten en woningcorporaties deze partijen over dit dode punt heen zodat de transitie op gang komt? Hoe maken we het concreet?

Wat zijn de grootste uitdagingen?
Uit de zaal verzamelen wij de belangrijkste uitdagingen om te komen tot een succesvolle energietransitie. Met name samenwerking tussen partijen, financiering (wie gaat het betalen?) en draagvlak bij de burger worden gezien als de grootste uitdagingen. Samenwerken is een must, maar complex: Real Estate meets Energy
In de praktijk zien wij dat het niet meer het traditionele vastgoed ontwikkelen is, waarbij aan het eind de gasaansluiting nog even ingetekend wordt. Nee, duurzame warmte vraagt maatwerkoplossingen per gebied, wijk of buurt, afhankelijk van omstandigheden, partijen en context. Elke oplossing vraagt een andere inpassing en een andere manier van samenwerken tussen ontwikkelaar, gemeente, netbeheerder, energieleverancier en belegger. Dat betekent vanaf het begin hand in hand optrekken: vastgoed meets energie. Dit is de reden waarom Eneco en Fakton samen de werksessie begeleiden.

De kunst is een flexibele wijkgerichte strategie op te stellen met betrouwbare instrumenten voor een langere termijn, zoals garanties op de betaalbaarheid, slimme tarifering, slimme financiering en een transparant proces op basis van een transparante businesscase. Integrale ontwikkeling van planconcept, energieconcept (technische oplossingen), financiële haalbaarheid en wijze van samenwerken gericht op concrete contracten. Er is niet één technische oplossing. Het is maatwerk per buurt.
Iedereen wil no-regret keuzes maken. Gemeentes maken massaal kanskaarten voor optimale energieoplossingen per wijk. Veel analyses zijn nu nog hoog over. Het gaat er nu om het bereiken van concrete resultaten. Een duurzame invulling van de energiebehoefte op basis van een systeem dat de benodigde duurzaamheidsnorm of ambitie haalt, tegen zo laag mogelijke (extra) realisatie kosten, geen extra risico’s of belemmeringen voor hun individuele ontwikkelingen oplevert en bovendien zo flexibel mogelijk in opzet is.

De werkelijke opgave is dus een energieconcept te bedenken dat de grillige niet lineaire ontwikkelingstempo en locaties van de vastgoedontwikkelingen kan volgen, zonder dat het belemmert en keuze vrijheid biedt, maar toch ook de kansen van collectiviteit pakt. De invulling van mogelijke energieconcepten blijft maatwerk.

Betaalbaarheid
Vanwege de grote benodigde investeringen in het energieconcept voor de wijk, is zekerheid over de inkomsten na de investering een must voor de financierbaarheid. Startpunt is dus het organiseren van de vraag in de wijk.

Bewoners en ondernemers zijn bereid over te stappen naar duurzame energie, wanneer de nieuwe energie niet meer (en liever minder) kost, prijsschommelingen in de toekomst worden voorkomen en de tarieven transparant zijn. Nu wordt de energieprijs door productiefactoren bepaald met alle prijsschommelingen die daar bij horen. Wij draaien het om. Om de betaalbaarheid te garanderen pleiten wij ervoor om aan de consumentenkant te beginnen en te starten met opbrengsten die betaalbaar zijn voor de bewoners. 

Financiële transparantie
Hoe geven wij de transitie van deze bestaande voorraad vorm, gegeven de veelheid aan partijen die hierin een rol spelen en gegeven de investeringsbeslissingen die al deze partijen in samenhang moeten maken? De diverse partijen in de energietransitie zijn, zoals gezegd, afhankelijk van elkaar, zowel fysiek als in tijd. Investeren in een geothermiebron is nutteloos zonder een warmtenet voor de distributie en vice versa. En nog belangrijker: zonder gegadigden voor een warmteaansluiting. Het wordt tijd om de cirkel van op elkaar wachten te doorbreken. Wat het vraagt, is het initiatief om met de belangrijkste stakeholders tot afspraken te komen.

Een adequate sturing op de financiën is essentieel voor het realiseren van de energietransitie. Een scherp zicht op de financiële component maakt het mogelijk om haalbaarheid te toetsen, rendement te optimaliseren en investeringsprogramma’s te coördineren. De uitgewerkte businesscase verbindt investeringen, inkomsten, uitgaven (cashflow) met financiering. Een sluitende businesscase maakt realisatie van de opgave mogelijk.

En nu?
In het klimaatakkoord fase 1 staat dat gemeenten uiterlijk in 2021 een Transitievisie Warmte moeten hebben opgesteld, met duidelijkheid naar bewoners, bedrijven, netbeheerders en energiemaatschappijen welke warmte-oplossing in welke wijk komt. Dit vraagt samenwerking met de ‘partners’ van de stad: de woningcorporaties en de netbeheerder. Deze samenwerking komt van de grond op basis van degelijke technisch-financiële analyses (businesscases) van hele woningportefeuilles tegelijk, waarbij de voorraad van corporaties en particulieren hand in hand gaan. De samenwerking leidt tot helderheid in rollen en tot de financieel-juridische modellen waarmee binnen de gemeente de warmte-oplossingen van de grond komen: wel of niet aanbesteden, regie bij een ander laten, inbesteden, Joint Ventures optuigen tot zelfs het oprichten van een gemeentelijk warmtebedrijf als verkenning.

Fakton adviseert hier inmiddels een aantal gemeenten in, zowel bij de financieel-technische analyse als bij het verbinden van de partijen met elkaar op weg naar de Transitievisie Warmte. Eneco is een stap verder met het ontwikkelen van Sprout. De applicatie die met big data verschillende warmte-oplossingen naast elkaar berekent op basis van de warmtevraag.

Tot slot
Het was een geslaagde werksessie met veel concrete handvatten. Wij verheugen ons nu al op de bijeenkomst van volgend jaar, waarin wij de eerste successen hopen te presenteren samen met gemeentes, woningcorporaties én energiebedrijven. Wij zien een interactieve setting voor ogen waar alle betrokkenen bij aansluiten. Wordt vervolgd!

Auteurs: Wouter van den Wildenberg en Karin van Dijk (beide werkzaam bij Fakton)

Deelnemers: Wouter van den Wildenberg/Fakton, Karin van Dijk/Fakton, Jasper Feuth/ENECO


 

PROVADA Live
Gasloos bouwen 

BEKIJK DEZE PAGINA IN LANDSCAPE

Donderdag 7 juni modereerde de directievoorzitter van Brink Groep, Hans de Jonge, het debat op de  over het Klimaatakkoord. Collega Evi van Rijn werkte mee aan diverse vraagstukken rondom dit Klimaatakkoord. Over de inhoud kan ze nog niks zeggen, wel weet ze inmiddels: “Het lijkt voor velen een ver-van-mijn-bed-show, dit Klimaatakkoord, maar ik merk dat het dat helemaal niet is. Het is juist heel dichtbij. Er zijn zoveel mensen die gemotiveerd zijn om hier iets mee te doen!”

..............

Deelnemers: Nicole Maarsen/Syntrus Achmea Real Estate & Finance, Roel van de Bilt/Rabobank Real Estate en Finance, Pallas Agterberg/ Alliander , Rob Haans/De Alliantie en Hans de Jonge/Brink Groep (moderator)

tot concrete afspraken
binnen de sector
Klimaatakkoord:
van doelstelling 
Investeren in klimaatbestendig
vastgoed: waarom zou je?

Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie spoort overheden aan om meer tempo te maken met het klimaatbestendig inrichten van steden en dorpen. Gaat dat lukken en levert het ontwikkelaars, vastgoedeigenaren en investeerders iets extra’s op of kost de investering in ‘weerbaarheid en veerkracht’ hen vooral geld?

Nog slechts 2½ jaar de tijd
Volgens het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie hebben overheden nog slechts 2½ jaar de tijd om een breed gedragen beleid en uitvoeringsagenda uit te werken rond het klimaatbestendig inrichten van steden en dorpen. Hoe realistisch is die doelstelling? Waarom zouden private partijen – die samen 60-70% van de gebouwde omgeving in handen hebben – hun investeringsagenda hierop aanpassen? Daarover ging het debat op donderdag 7 juni j.l..
Directievoorzitter van Brink Groep, Hans de Jonge, modereerde het debat waarbij de deelnemers discussieerden over de lange versus korte termijn, businesscases, urgentie en de rol van de overheid en private partijen.

Klimaatbestendigheid duur?
Aan de hand van hun standpunten en stellingen vroeg Hans de Jonge de debaters welke kansen en uitdagingen zij zien als het gaat om investeren in klimaatbestendig vastgoed. Wat zijn de grootste issues? Is het een keuze tussen de korte en de lange termijn? Is het genoeg als de overheid focust op reguleren en faciliteren, of is wetgeving ook nodig? En doen we de business case niet tekort als we alleen denken in kosten, zonder te kijken naar de waarde-verhoging die investeren in klimaatbestendigheid met zich meebrengt?

Zouden we er niet heel anders naar moeten kijken, naar dit vraagstuk? Klimaatbestendigheid is duur als je het achteraf moet realiseren. Terwijl het, als je het aan de voorkant meeneemt, helemaal niet kostbaar is. Denk maar aan de drijvende woningen die er steeds meer komen. Slim, want als je nu een woonwijk bouwt die 7 meter onder de zeespiegel ligt, dan weet je dat je op termijn een probleem hebt.

Deelnemers: Thomas Rau/RAU, David van Raalten/Arcadis, Robbert van Dijk/a.s.r. real estate, Franc van der Steen/Ministerie Infrastructuur en Milieu, Maarten van Duijn/Heijmans en Hans de Jonge/Brink Groep (moderator).



 

The Green House biedt ruimte aan een restaurant met een eigen urban farm, en een vergadercentrum. The Green House versnelt de transitie van een traditionele vastgoedontwikkeling naar een innovatieve circulaire duurzame vastgoedontwikkeling. Een ontwikkeling die zijn investering terugverdient en daarnaast ook nog grensverleggend is op het gebied van duurzaamheid.

Initiatiefnemers
Strukton, Ballast Nedam en Albron hebben de ambitie geformuleerd om een circulair horecapaviljoen te realiseren, inclusief een haalbare circulaire businesscase. Samen zijn zij een partnerschap aangegaan van minimaal 15 jaar voor de bouw en de exploitatie van The Green House. Strukton en Ballast Nedam als ontwikkelaar, gebouweigenaar, energieleverancier en onderhoudspartij en Albron als horeca conceptontwikkelaar en exploitant.

The Greenhouse Concept
BETAALBARE DUURZAME ENERGIE
 IN ELKE WIJK OF BUURT KAN WÉL

Fakton organiseerde in samenwerking met Eneco en PROVADA de werksessie betaalbare duurzame energie in de wijk. In deze werksessie namen Fakton en Eneco de deelnemers mee door de stappen van een effectieve transitiestrategie en de verschillende instrumenten die hieraan een bijdrage leveren. Per stap was er discussie met de zaal ter verdieping en om andere inzichten en ervaringen uit te wisselen.

Algemeen
Jaarlijks moeten 240.000 woningen in Nederland van het gas af om de doelstelling van 2050 te halen. Deze grote schaal vraagt een wijkgerichte aanpak. De diverse stakeholders die de energietransitie moeten vorm geven, komen moeizaam in beweging gezien de grote onderlinge afhankelijkheid met bijbehorende complexiteit. Hoe krijgen gemeenten en woningcorporaties deze partijen over dit dode punt heen zodat de transitie op gang komt? Hoe maken we het concreet?

Wat zijn de grootste uitdagingen?
Uit de zaal verzamelen wij de belangrijkste uitdagingen om te komen tot een succesvolle energietransitie. Met name samenwerking tussen partijen, financiering (wie gaat het betalen?) en draagvlak bij de burger worden gezien als de grootste uitdagingen. Samenwerken is een must, maar complex: Real Estate meets Energy
In de praktijk zien wij dat het niet meer het traditionele vastgoed ontwikkelen is, waarbij aan het eind de gasaansluiting nog even ingetekend wordt. Nee, duurzame warmte vraagt maatwerkoplossingen per gebied, wijk of buurt, afhankelijk van omstandigheden, partijen en context. Elke oplossing vraagt een andere inpassing en een andere manier van samenwerken tussen ontwikkelaar, gemeente, netbeheerder, energieleverancier en belegger. Dat betekent vanaf het begin hand in hand optrekken: vastgoed meets energie. Dit is de reden waarom Eneco en Fakton samen de werksessie begeleiden.

De kunst is een flexibele wijkgerichte strategie op te stellen met betrouwbare instrumenten voor een langere termijn, zoals garanties op de betaalbaarheid, slimme tarifering, slimme financiering en een transparant proces op basis van een transparante businesscase. Integrale ontwikkeling van planconcept, energieconcept (technische oplossingen), financiële haalbaarheid en wijze van samenwerken gericht op concrete contracten. Er is niet één technische oplossing. Het is maatwerk per buurt.
Iedereen wil no-regret keuzes maken. Gemeentes maken massaal kanskaarten voor optimale energieoplossingen per wijk. Veel analyses zijn nu nog hoog over. Het gaat er nu om het bereiken van concrete resultaten. Een duurzame invulling van de energiebehoefte op basis van een systeem dat de benodigde duurzaamheidsnorm of ambitie haalt, tegen zo laag mogelijke (extra) realisatie kosten, geen extra risico’s of belemmeringen voor hun individuele ontwikkelingen oplevert en bovendien zo flexibel mogelijk in opzet is.

De werkelijke opgave is dus een energieconcept te bedenken dat de grillige niet lineaire ontwikkelingstempo en locaties van de vastgoedontwikkelingen kan volgen, zonder dat het belemmert en keuze vrijheid biedt, maar toch ook de kansen van collectiviteit pakt. De invulling van mogelijke energieconcepten blijft maatwerk.

Betaalbaarheid
Vanwege de grote benodigde investeringen in het energieconcept voor de wijk, is zekerheid over de inkomsten na de investering een must voor de financierbaarheid. Startpunt is dus het organiseren van de vraag in de wijk.

Bewoners en ondernemers zijn bereid over te stappen naar duurzame energie, wanneer de nieuwe energie niet meer (en liever minder) kost, prijsschommelingen in de toekomst worden voorkomen en de tarieven transparant zijn. Nu wordt de energieprijs door productiefactoren bepaald met alle prijsschommelingen die daar bij horen. Wij draaien het om. Om de betaalbaarheid te garanderen pleiten wij ervoor om aan de consumentenkant te beginnen en te starten met opbrengsten die betaalbaar zijn voor de bewoners. 

Financiële transparantie
Hoe geven wij de transitie van deze bestaande voorraad vorm, gegeven de veelheid aan partijen die hierin een rol spelen en gegeven de investeringsbeslissingen die al deze partijen in samenhang moeten maken? De diverse partijen in de energietransitie zijn, zoals gezegd, afhankelijk van elkaar, zowel fysiek als in tijd. Investeren in een geothermiebron is nutteloos zonder een warmtenet voor de distributie en vice versa. En nog belangrijker: zonder gegadigden voor een warmteaansluiting. Het wordt tijd om de cirkel van op elkaar wachten te doorbreken. Wat het vraagt, is het initiatief om met de belangrijkste stakeholders tot afspraken te komen.

Een adequate sturing op de financiën is essentieel voor het realiseren van de energietransitie. Een scherp zicht op de financiële component maakt het mogelijk om haalbaarheid te toetsen, rendement te optimaliseren en investeringsprogramma’s te coördineren. De uitgewerkte businesscase verbindt investeringen, inkomsten, uitgaven (cashflow) met financiering. Een sluitende businesscase maakt realisatie van de opgave mogelijk.

En nu?
In het klimaatakkoord fase 1 staat dat gemeenten uiterlijk in 2021 een Transitievisie Warmte moeten hebben opgesteld, met duidelijkheid naar bewoners, bedrijven, netbeheerders en energiemaatschappijen welke warmte-oplossing in welke wijk komt. Dit vraagt samenwerking met de ‘partners’ van de stad: de woningcorporaties en de netbeheerder. Deze samenwerking komt van de grond op basis van degelijke technisch-financiële analyses (businesscases) van hele woningportefeuilles tegelijk, waarbij de voorraad van corporaties en particulieren hand in hand gaan. De samenwerking leidt tot helderheid in rollen en tot de financieel-juridische modellen waarmee binnen de gemeente de warmte-oplossingen van de grond komen: wel of niet aanbesteden, regie bij een ander laten, inbesteden, Joint Ventures optuigen tot zelfs het oprichten van een gemeentelijk warmtebedrijf als verkenning.

Fakton adviseert hier inmiddels een aantal gemeenten in, zowel bij de financieel-technische analyse als bij het verbinden van de partijen met elkaar op weg naar de Transitievisie Warmte. Eneco is een stap verder met het ontwikkelen van Sprout. De applicatie die met big data verschillende warmte-oplossingen naast elkaar berekent op basis van de warmtevraag.

Tot slot
Het was een geslaagde werksessie met veel concrete handvatten. Wij verheugen ons nu al op de bijeenkomst van volgend jaar, waarin wij de eerste successen hopen te presenteren samen met gemeentes, woningcorporaties én energiebedrijven. Wij zien een interactieve setting voor ogen waar alle betrokkenen bij aansluiten. Wordt vervolgd!

Auteurs: Wouter van den Wildenberg en Karin van Dijk (beide werkzaam bij Fakton)

Deelnemers: Wouter van den Wildenberg/Fakton, Karin van Dijk/Fakton, Jasper Feuth/ENECO